Het systeemanalyse proces
Systeemdenken
Systeemdenken is een manier van naar de wereld kijken en in het bijzonder de uitdagingen die daarbinnen bestaan. Het geeft inzicht in de oorzaken, gevolgen en dynamiek van problemen door deze in samenhang en vanuit verschillende perspectieven te beschouwen.
Systeemanalyse onderzoek
Systeemmodel
Systeeminzicht
Stap 1: Complexe problemen
Bij systeemanalyses staan problemen centraal die zich ontwikkelen over de tijd, dit noemen we het dynamische gedrag van het probleem. Complexe dynamische problemen zijn weerbarstig om op te lossen door verschillende eigenschappen. Wanneer een probleem één of enkele van deze eigenschappen kent kan een systeemanalyse van toegevoegde waarde zijn.
Complexe problemen bestaan uit veel factoren die sterk met elkaar zijn vervlochten. De factoren zijn vaak verspreid over verschillende domeinen en partijen. Al deze partijen hebben hun eigen doelen, belangen en activiteiten en beïnvloeden elkaar continue. Het probleem veranderd door de tijd en is adaptief, ook na eenvoudige interventies. Dit betekent vaak dat het moeilijk is om zonder de hulp van modellen te overzien wat de oorzaken van het probleem zijn en wat het effect van een interventie gaat zijn. Het resultaat is een weerbarstig beleidsprobleem.
Stap 2: het Systeemanalyse Onderzoek
In een systeemanalyse worden kwalitatieve en kwantitatieve kennis uit verschillende perspectieven samengevoegd. Uniek daarbinnen is het gebruik van Group Model Building (GMB). Daarbij maken we gebruik van interviews, deskresearch, data-analyse en een group model building sessie. De kennis wordt samengebracht en geanalyseerd in een model.
GMB is een groepsproces waarbij ‘live’ met een groep deelnemers een model wordt opgebouwd. Gezamenlijk wordt er besproken wat de oorzaken en gevolgen van het probleem zijn en hoe deze tot stand komen, bijvoorbeeld door te kijken naar de belangen van verschillende partijen. De deelnemers bestaan vaak uit inhoudelijke experts en belanghebbenden. Door gefaciliteerd een model op te bouwen worden kennis en perspectieven uitgewisseld. Het resultaat is niet alleen een inhoudelijke analyse maar ook een beter en gedeeld begrip van het probleem onder de deelnemers. Een gedeeld probleembegrip creëert draagvlak voor verdere samenwerking.
Stap 3: Systeemmodel
Een systeemanalyse heeft als uitgangspunt dat het probleem dat wordt onderzocht voortkomt uit de causale samenhang van onderliggende factoren. Deze set van factoren noemen we het systeem en de representatie hiervan het systeemmodel.
Een systeemmodel is een versimpelde weergave van het probleem. Het dient als een instrument om inzicht te krijgen in het gedrag van het probleem over tijd en de samenhang aan factoren die dit gedrag veroorzaakt. Het doel van het model is om het probleem te begrijpen en effectief te kunnen beïnvloeden. In de analyse van het systeemmodel is speciale aandacht voor feedback effecten. Dit zijn factoren die samen een zelfversterkend of balancerend effect brengen in het systeem en zijn in de basis goede aangrijpingspunten voor mogelijke beleidsinterventies.
Modellen zijn maatwerk en kunnen verschillende vormen aannemen. De afspiegeling van het probleem kan bijvoorbeeld op individueel niveau zijn, een specifieke groep, alle burgers of een stelsel (zoals de asielketen).
Kwalitatief
Kwalitatieve systeemmodellen zijn inzichtelijk en gemakkelijk te gebruiken door een breed publiek. Dit type model kan met en zonder kwantitatieve data worden gebouwd.
Kwantitatief
Een kwantitatief systeemmodel is de weergave van het systeem in wiskundige termen. Relaties zijn beschreven in formules en factoren bestaan uit meetbare hoeveelheden
Stap 4: Systeeminzicht
Gedurende het gehele proces ontstaan er inzichten bij de onderzoekers, opdrachtgever en vaak ook bredere groep betrokkenen. Hierbij worden vanuit het systeemperspectief vragen beantwoord als: Welke factoren en actoren zijn betrokken in het probleem? Welke verbanden bestaan er tussen deze onderdelen? Hoe ontstaat het probleem uit deze samenhang? Hoe kan effectief invloed worden uitgeoefend op het probleem? Antwoord op deze vragen volgt uit het model en de verzamelde kennis en perspectieven.
Bij kwalitatieve analyses wordt er vaak gebruik gemaakt van de MARVEL software. Met MARVEL kan een visueel overzicht van het probleem worden gegeven en kunnen paden en feedback loops worden uitgelicht. Dit leidt tot een inzichtelijke en toegankelijke weergave van het vraagstuk wat helpt bij het voeren van een dialoog met stakeholders en tot beleids- en wetsontwikkeling te komen.
Bij kwantitatieve analyses wordt het probleem nagebootst met het model en vergeleken met historische data. Zo kan er worden onderzocht of de aannames over het probleem kloppen. Hiermee ontstaat een gevalideerd en gekwantificeerd inzicht in het ontstaan van het probleem, bijvoorbeeld met betrekking tot de relatieve bijdrage van verschillende deelaspecten. Daarnaast wordt een (grote) hoeveelheid scenario’s gesimuleerd om bijvoorbeeld het effect van interventies of onzekerheden te analyseren en te vergelijken.