Sociale impact corona crisis

De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis, met soms ernstige gevolgen voor de gezondheid voor hen die besmet raken met het COVID-19 virus. De zorgvraag die hieruit volgde zorgde voor een grote druk op ziekenhuizen. Dit had zijn weerslag op de toegankelijkheid van de zorg, die onder druk kwam te staan. Enerzijds heeft dit geleid tot uitgestelde zorg, anderzijds tot zorgmijding wat blinde vlekken in de zorgvraag veroorzaakte (niet-gediagnostiseerde ziekten). De lange duur van de gezondheidscrisis heeft op meerdere plekken zijn tol ge-eist, met afnemende beschikbaarheid van zorgpersoneel en de effecten die dit had op het zorgaanbod.

Naast de fysieke gezondheid had de coronacrisis ook zijn effect op de psychische gezondheid. Na ‘flitsrampen’ en ‘sluipende rampen’ (waaronder pandemieën) is er een toename van depressie, angst, PTSS, suïcidaal gedrag, huiselijk geweld, gebruik van verdovende middelen en medisch onverklaarbare somatische symptomen. Na het meemaken van een ramp kan de gezondheid van een kleine groep langere tijd ontregeld zijn en kunnen klachten nog op de lange termijn toenemen. In Nederland zagen we dat een groot deel van de Nederlandse bevolking redelijk stabiel was als het ging om de psychische gezondheid. Vooral jongeren in de leeftijd van 16-24 jaar vertoonden echter gedurende de crisis grote veranderingen wat betreft psychische gezondheid.

De maatregelen die waren ingezet om het virus te bedwingen hebben een grote impact gehad op de economische activiteit. In specifieke sectoren en voor specifieke groepen in de beroepsbevolking heeft dit geleid tot een flinke daling in de vraag naar arbeid. Er waren ook positieve ontwikkelingen waarneembaar. Mensen vonden werk in sectoren die wel groeiden of waar nog altijd sprake was van een krappe arbeidsmarkt. De economie bleek veerkrachtiger dan aanvankelijk gedacht. Desalniettemin dreigde voor een deel van de Nederlanders een (langdurig) inkomensverlies en risico op problematische schulden, met alle gevolgen van dien.

De contactbeperkende maatregelen zorgden voor een afname van het aantal ontmoetingen. Dit maakte het lastiger om mensen ‘binnenboord’ te houden. Daarmee waren de maatregelen een risico voor uitsluiting van (kwetsbare) personen in onze maatschappij. De sociale cohesie in de samenleving werd zowel positief als negatief beïnvloed. De crisis heeft (op lokaal niveau) diverse nieuwe burgerinitiatieven tot stand gebracht waar mensen elkaar ontmoeten die dat voorheen nog niet deden, dit bevorderde de sociale cohesie. Het afnemende vertrouwen in de overheid had juist een negatief effect op de sociale cohesie. Er ontstonden in de samenleving nieuwe scheidslijnen.

De coronacrisis en contactbeperkende maatregelen hadden op verschillende manieren een impact op de veiligheid gehad. Zo heeft een verandering in de gelegenheid voor diverse vormen van criminaliteit tot een verschuiving, weg van het fysieke domein geleid. High-impact crimes als overvallen of woninginbraken zijn gedaald en cybercriminaliteit en oplichting zijn juist gestegen. De stijging in cybercrime werd deels veroorzaakt door online fraude. Het veiligheidsgevoel in de samenleving werd ook beïnvloed door de coronacrisis. Verschillen in het draagvlak voor coronamaatregelen en polarisatie vormden een risico voor conflicten. Demonstraties hadden het risico uit te lopen op rellen.

De coronacrisis raakte elk huishouden in Nederland. Een grote meerderheid van de volwassenen en kinderen vonden de situatie zwaar en hun welbevinden stond onder druk. Het mogelijk oplopen van spanningen in gezinnen leidde tot grote zorgen over een toename in huiselijk geweld en kindermishandeling. Hier leek geen sprake van te zijn alhoewel risicofactoren ernstig toenamen. Wel waren er gevolgen van het sluiten van scholen en afstandsonderwijs. De leerontwikkeling van basisschoolleerlingen werd geremd en het effect leek nadelig voor kinderen met laag opgeleide ouders. Beroepsopleidingen in sommige sectoren kwamen in de knel door een gebrek aan stageplaatsen, de studievoortgang in het hoger onderwijs leek niet geremd.