Online kansspelen
Sinds de legalisering van online kansspelen in Nederland op 1 oktober 2021 is zowel het aantal spelers als de intensiteit van hun speelgedrag aanzienlijk toegenomen. Om inzicht te krijgen in de dynamiek achter deze ontwikkeling hebben we een systeemanalyse uitgevoerd, gebaseerd op literatuuronderzoek, beleidsdocumenten en input van experts. Met behulp van de MARVEL-methodiek bouwden we een causaal loop model dat de interactie tussen speler, markt en beleid structureel in kaart brengt.
Het systeem van online kansspelen wordt gedreven door krachtige zelfversterkende mechanismen, zoals reclame, cognitieve biases en economische prikkels, terwijl balancerende maatregelen vaak te laat of onvoldoende effectief zijn. Dit leidt tot een stijging van hulpvragen en een verhoogd risico op problematisch speelgedrag. De bevindingen benadrukken de noodzaak van een integraal beleid dat zich richt op de onderliggende systeemstructuren in plaats van symptoombestrijding, met als doel spelers duurzaam te beschermen tegen de risico’s van online gokken.
Het project
Online kansspelen vormen een complex en adaptief systeem waarin spelers, aanbieders en beleid elkaar voortdurend beïnvloeden. Binnen dit project onderzochten we hoe die dynamiek werkt, waarom huidige beleidsmaatregelen regelmatig tekortschieten, en waar aanknopingspunten liggen om structureel beter te beschermen tegen problematisch speelgedrag.
Om grip te krijgen op deze dynamiek ontwikkelden we bij TNO een systeemperspectief waarin drie perspectieven centraal staan:
- De speler
- De markt
- Het proces van kanalisatie van illegaal naar legaal aanbod
We analyseerden wetenschappelijke literatuur, beleidsstukken en marktrapporten en verwerkten deze in een MARVEL causal loop model. Deze methode maakt het mogelijk om causale relaties en terugkoppellussen te structureren, en zo te begrijpen hoe problemen ontstaan, in stand blijven of juist kunnen worden doorbroken. In samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn de belangrijkste beleidsvariabelen geïdentificeerd en zijn er meerdere inzichten vertaald naar concrete beleidsimplicaties.
Het resultaat
Het resultaat is een systemisch model dat laat zien hoe versterkende mechanismen – zoals reclame, beschikbaarheid en gedragssturing – het speelgedrag aanwakkeren, terwijl balancerende maatregelen zoals zorgplicht of speellimieten vaak reactief en versnipperd zijn. Dit belemmert effectief ingrijpen. Door het probleem vanuit verschillende invalshoeken te benaderen, bieden we beleidsmakers handvatten om beter te anticiperen op systeemgedrag en gericht in te grijpen op de mechanismen die problematisch speelgedrag voeden.
Speler
Het submodel van de speler richt zich op de psychologische, sociale en gedragsmatige factoren die bijdragen aan het ontstaan en de escalatie van online gokgedrag. Reclame, cognitieve biases, sociale normalisatie en stress spelen hierin een versterkende rol. Tegelijkertijd blijkt dat balancerende mechanismen vaak te zwak zijn om schade te voorkomen. Interventies moeten daarom gericht zijn op vroegsignalering en gedragssturing, rekening houdend met hoe kwetsbare groepen beïnvloed worden.
Markt
Het marktperspectief laat zien hoe commerciële prikkels van aanbieders, in combinatie met een open vergunningsstelsel, leiden tot intensivering van vraag en aanbod. Hoewel aanbieders een zorgplicht hebben, staan hun verdienmodellen vaak haaks op beschermende beleidsdoelen. Dit submodel maakt zichtbaar hoe het spanningsveld tussen commerciële vrijheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid het beschermend vermogen van de markt ondermijnt.
Kanalisatie
Kanalisatie – het sturen van spelers van illegale naar legale aanbieders – was een belangrijke doelstelling van de Wet Koa. Dit submodel laat zien dat hoewel er deels succes is geboekt, ook nieuwe risico’s zijn ontstaan. Spelers die problemen ervaren bij legale aanbieders wijken soms alsnog uit naar het illegale circuit. Effectieve kanalisatie vereist daarom niet alleen aantrekkelijk legaal aanbod, maar vooral ook betrouwbare bescherming en consistent toezicht.
Het belang
- Maatschappelijk: Het model laat zien waarom het huidige stelsel spelers onvoldoende beschermt. Zelfversterkende dynamieken zoals reclame, lage toegangsdrempels en psychologische beïnvloeding zorgen voor snelle escalatie van speelgedrag, terwijl balancerende maatregelen structureel tekortschieten. Dit treft met name jongvolwassenen en kwetsbare groepen. Het model onderstreept dat effectieve bescherming vraagt om ingrepen in de onderliggende systeemstructuur, niet alleen op symptoomniveau. Het rapport vormde een belangrijke basis voor een nieuwe visie op Online kansspelen van de staatsecretaris van rechtsbescherming.
- Methodologisch: Door toepassing van de MARVEL-methodologie hebben we de causale structuur van het systeem rondom online kansspelen zichtbaar gemaakt. Daarmee is inzicht verkregen in hoe gedragspatronen ontstaan en in stand blijven. Dit vergroot het beleidsmatig begrip van het systeem, en biedt een basis om beleidsontwikkeling structureler en meer systeemgericht aan te pakken.
"Het rapport laat het belang zien van effectieve remmende mechanismen om de groei en problematiek van online kansspelen bij te sturen, omdat een eenmaal ingeslagen pad van onmatig spelgedrag enorm escalerende effecten kan hebben."
De Staatssecretaris Rechtsbescherming